Melisa

Szesnastowieczny lekarz, Paracelsus, nazywany ojcem nowożytnej medycyny, uważał melisę za zioło zapewniające długowieczność. Podobno osoby zaczynające każdy dzień od słodzonego miodem naparu z melisy mają szansę żyć ponad sto lat. Właściwości melisy nie są cudowne. Po prostu napar z jej liści koi nerwy.

Gdy jednak uświadomimy sobie, że to właśnie stres jest najczęściej oskarżany o skracanie naszego życia, jasne się staje, dlaczego herbatka z melisy została nazwana eliksirem długowieczności. Jej kojące właściwości były znane od bardzo dawna. W starożytnej Grecji nazywano ją „radością serca” i wierzono, że przywraca radość życia. W Europie już od X wieku wykorzystywano ją do produkcji medykamentów mających odegnać smutki i wspomóc spokój ducha. Wraz z upływem lat niewiele się zmieniło.

Współcześnie napar z melisy również jest pijany na uspokojenie i w celu poprawy samopoczucia. Pomaga też w wypadku problemów ze snem, ponieważ działa delikatnie usypiająco, koi ból i zmęczenie. Podobnie do naparu działa dodany do relaksującej kąpieli olejek z ekstraktem z melisy. Z kolei świeże, zmiażdżone liście łagodzą swędzenie po ukąszeniach owadów. Ten ostatni pomysł na wykorzystanie melisy jest o tyle ciekawy, że roślina przyciąga owady - a konkretnie pszczoły. Niektórzy pszczelarze, aby przyspieszyć zasiedlenie ula, pocierają jego wewnętrzne ścianki liśćmi melisy. Nawet sama łacińska nazwa „melissa” wywodzi się od greckiego wyrazu oznaczającego pszczołę, a łacińskie „mel” znaczy „miód”. W Polsce jest również nazywana rojownikiem lub pszczelnikiem. Jest rośliną miododajną.

Świeże liście melisy mają przyjemny, cytrusowy zapach. Doskonale nadają się na przykład do sałatek lub do zastępowania trawy cytrynowej. Po zasuszeniu tracą ten niezwykły aromat, ale nie swoje uspokajające właściwości.

Melisa lekarska (Melissa officinalis) wywodzi się z basenu Morza Śródziemnego, ale jest znana i uprawiana na całym świecie. Czasem można ją spotkać również rosnącą dziko. Taka jest najbardziej ceniona w ziołolecznictwie. Surowcem leczniczym jest liść melisy, który zbiera się tuż przed kwitnieniem, pod koniec maja. W dobrych warunkach zbiór można powtarzać jeszcze dwukrotnie.

Melisa najlepiej rośnie w glebie zawierającej wapń, na stanowisku osłoniętym od wiatru i w ciepłych, lekko wilgotnych warunkach. Można ją rozpoznać po bardzo rozgałęzionych kłączach, wyprostowanej łodydze oraz sercowato-jajowatych, owłosionych liściach, o ząbkowanych brzegach, z wierzchu ciemnozielonych, a jasnych pod spodem. Ulistnione łodygi ścina się, a następnie suszy w cieniu, w temperaturze nie wyższej niż 35 stopni C. Następnie liście, które powinny zachować naturalny kolor, obrywa się z pędów.

Aby zaparzyć melisę, łyżkę suszonych liści zalewa się szklanką wody na 10 minut. Szczególnie dobrze smakuje z dodatkiem miodu. Ciepły, aromatyczny napar z melisy jest doskonałym sposobem na pozbycie się złego nastroju.

Ziołowa magia

Zioła, magia i czary miłosne

Od wieków właśnie ziołom - szczególnie tym najbardziej aromatycznym, przypisywano magiczne działanie. Tak popularne rośliny, jak majeranek, rozmaryn, melisa, kolendra, a nawet koper, znajdowały zastosowanie w tajemniczych czarodziejskich obrzędach. Dostrzeżono, że zioła mają lecznicze działanie i być może dlatego zaczęto wykorzystywać je również w magii. 

Rytualne palenie, ucieranie nasion w moździerzu, przechowywanie w woreczkach tuż koło serca to tylko przykładowe metody wydobywania czarodziejskiego działania ziół. Najbardziej znanym sposobem magów, wróżek i zielarzy było przed wiekami sporządzanie naparów, które należało wypijać samemu lub podawać innym.

Koper i kolendra

Najpopularniejszą z roślin, której od pokoleń przypisuje się magiczne działanie, jest bez wątpienia koper. Już starożytni wysoce cenili jego właściwości. Wzmianki o mocy kopru znajdziemy w zapiskach pozostawionych przez Egipcjan. Rzymianie stosowali napar rośliny jako środek przeciwbólowy: nacierali nim bolące części ciała (przede wszystkim głowę). Od średniowiecza wierzono, że koper chroni przed złymi mocami i urokami. Wiązki tej rośliny wieszano więc na ścianach i sufitach domostw, aby odgonić niedobre duchy - ciekawe, że jeszcze kilkadziesiąt lat temu czyniono tak na wsi. Koper był również ważnym elementem czarów - także miłosnych. Podobnie było z kolendrą, która rzekomo działa jak afrodyzjak. Nic więc dziwnego, że właśnie ona jest składnikiem wielu potraw tzw. kuchni erotycznej. Przed wiekami z pomocą kolendry wywoływano miłość. Jej nasiona ucierano w takich sytuacjach w moździerzu, wypowiadając w trakcie tej czynności specjalne zaklęcia. Pochodząca z regionu Morza Śródziemnego kolendra ceniona była za lecznicze właściwości przez Hipokratesa. Najstarsze wzmianki o tej roślinie pojawiły się już ok. trzy tysiące lat temu. Nie należy się więc dziwić, że chętnie sięgali po nią zielarze i wróżbici.

Majeranek

Być może trudno w to uwierzyć, ale od wieków niezwykłą moc przypisywano poczciwemu majerankowi. Choć zioło jest bardzo popularne w kuchni polskiej, należy pamiętać, że jego ojczyzną są najprawdopodobniej Indie (stamtąd przywieziono go do krajów śródziemnomorskich). Majeranek musiał się jednak wcześniej pojawić w Europie, skoro znany był już starożytnym Grekom, którzy palili go rytualnie na cześć bogini Afrodyty. W starożytności roślina kojarzona była z powodzeniem w miłości - w Grecji traktowano ją jako przynoszącą szczęście; dodawano do wina i przyrządzano miłosny napój. Nie ulega wątpliwości, że majeranek należy do tych ziół, które pachną i smakują najintensywniej: nie należy się więc dziwić, że uważany jest za afrodyzjak. W magii miłosnej był od wieków składnikiem eliksirów mających wywołać pożar serca oraz zmysłów. Zauważono również, że dodawany do ciężkostrawnych potraw wspomaga trawienie. Niemiecki botanik i lekarz Lonicerus (a właściwie Adam Lonitzer), który opisywał majeranek w swojej „Księdze ziół” wydanej po raz pierwszy w 1557 r., polecał go m.in. przy kamicy nerkowej i katarze. 

Rozmaryn i melisa

Od wieków znana jest lecznicza moc obu ziół. Bez rozmarynu nie sposób wyobrazić sobie wielu potraw kuchni śródziemnomorskiej. Znany był już starożytnym. Kiedy we wczesnym średniowieczu zadomowił się niemal w całej Europie, nie został w pełni doceniony: karmiono nim bowiem owce i stosowano jako opał. Kilka wieków później dostrzeżono jego moc i zaczęto używać w zielarstwie oraz magii. Rozmaryn wykorzystywano m.in. jako ochronę przed koszmarnymi snami: polecano wówczas układać jego listki pod poduszką. Wierzono także, że przywraca witalność, energię i radość życia. Melisa, o której leczniczym (a szczególnie uspokajającym) działaniu wiedziano od wieków, była składnikiem magicznych naparów, które miały nie tylko koić nerwy, ale także łagodzić ból po stracie kochanka. Dawne znachorki i zielarki polecały napary z rośliny tym osobom, które nie mogły zapanować nad złymi nastrojami, chandrą, a nawet nad tęsknotą za bliską osobą.